Legea edo suprefetaren aitzakiak

Patrick Dallennes Baionako suprefeta berriak (gaur hartu du kargua) argi utzi du Herriko Etxe batek (kasu honetan, Hendaiakoak) zergatik ez dezakeen ikastola baten eraikuntza diruz lagundu: “eskola publikoa diru publikoarekin eraikitzen da; eskola pribatua diru pribatuarekin”. Ez erran euskararen kontrako “eraso” bat dela, hori ez du onartzen: legea lege da, denentzat. Imajinatzen dut erraten: “ni euskararen kontra? Ez, segurki! Euskara aberastasun bat da. Baina Errepublikako legeek ez dute baimentzen euskarazko eskola pribatua diru publikoarekin ordaintzea. Errepublikako printzipio bat baizik ez dut defendatzen. Ez du deus ikustekorik hizkuntza kontuekin”.

Noizko legeaz ari gara, bada? 1850eko lege batez! Frantziak bere lurraldea frantsesteko (garai hartan Frantziako biztanleen gehiengoan ez baitzekien frantsesik) sekulako indarrak jarri zituen garaiko lege batez! Geroztik – ustez bederen – hizkuntzekiko jarrerak aldatu dira. Ipar Euskal Herrian euskararen irakaspenak lehen ez zuen babesa dauka. Eta nork eskaintzen du irakaskuntza hori modu egokienean? Ikastolek! Eta zergatik dira ikastolak eskola “pribatu”? Frantziak beti baztertu dituelako.

Azken 20-25 urte hauetan, ordea, Seaskaren eta Frantziako Gobernuaren arteko hitzarmena badago irakasleak ordaintzeko. Ez dago lege salbuespenik tokiko erakunde publikoek tokiko eskola horiek diruz laguntzeko. Hautetsi guztiek badakite hori: denek badakite beren herriko ikastola eraikitzen laguntzen baldin badute, legearen bazterretik dabiltzala. Baina denek ixten dituzte begiak, eta segi aitzina. “Ikastola herri eskola” leloa sartua da Iparraldeko gizartean, eta hautetsi gehienek ere ulertua dute ikastolek zerbitzu publiko beharrezko bat eskaintzen dutela.

Beraz, suprefeta ez dela euskararen kontra? Zerbitzu publikoa eta Errepublikaren legea defendatu nahi dituela? Hori bera! Eta zergatik ez du planteatzen, bada, legea aldatzea edo egokitzea izan daitekeela aterabidea? Hobe du isilik egotea lehen egunetan, eta behar duen denbora hartzea hemen gauzak nola dabiltzan ulertzen hasteko, holako aitzakia merkeak botatzeko ordez, ez badu nahi XIX. mendeko atzerakoi eta kolonialista gisa ikusia izan.

@31eskutik blogean argitaratua: “Euskaradunak” eta Roxali

31 eskutik

Eneko Bidegain

Euskaradun hitzaren inguruan beti izan da eztabaida. Edo, hobeki erran eta horren gibelean, euskaldun hitzaren adieraren inguruan. Bigarren hitzaren inguruko eztabaida minbera da, biziki minbera. Ipar Euskal Herrian agertzen diren lan eskaintza batzuetan, eskatzen diren baldintzen artean badago «euskaraduna» izatea. Euskaraz, ordea, hitz elkarketak egitean, RA+DUN bihurtzen da LDUN. Horregatik, «euskaraduna» ez zait sekula naturala iruditu, eta oraino ere ez zait gustatzen.

Ezagutzen ez dudan bati deitu behar izaten diodanean, haren kontaktua eman didanari galdetu ohi diot: «euskalduna da?». Hots, ea euskaraz mintza nakiokeen jakin nahi izaten dut, ez ea Euskal Herrikoa den, Euskal Herrian sortua edo euskal herritartua. Izan daiteke Idahon sortu eta bizi den euskaldun bat, edo euskara ikasi duen japoniar bat.

Nahiz eta Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuan hitz hori agertzen den, eta Orotariko Euskal Hiztegiak bi lerroko sarrera eskaintzen dion,

euskaradun,uskeradun. Vasco, vascoparlante. v. euskaldun.Ilunberritik datxikolako erriak uskeradunak dire (Ae). A EY III 305. En

View original post 448 more words

Batzuen beroa, besteen hotza (edo pasioa eta arrazoia)

Igandean ehun milaka lagunek manifestazioa egin zuten Parisen, homosexualei ezkontza eskubidea emango dien legearen aurka. Telebistan erakutsi zituzten manifestazioko irudietan deigarria egin zitzaidan manifestazio alaiaren itxura: beste gisan mezan serio-serio irudikatuko nituzkeen zahar batzuk (eta baita gazteak ere) dantzan edo kantuz besoak mugituz kameren aitzinean, mezu baikor bat zabaltzen balute bezala, “naturaltasuna” edo “begi bistakoa” aldarrikatzen, beren bihotz barnetik mintzo, edo itxura hori emanez. Antzerki hutsa iruditu zitzaidan jarrera artifizial harekin, dudan egon zitezkeenak erakarri nahi zituztela zirudien: “begira zein ederra eta alaia den gure mundua, gure ikuspegia”. Konbentzituak ziren bide zuzena haiena zela eta badirudi beren pasio hori kutsakorra dela uste zutela.

Duela zenbait urte, Joan Paulo II.-a Lourdes-era joan zen. Autobusa atera zen Baionatik goiz hartan, eta autobusa hartu zutenekin mintzatzera joan nintzen artikulu bat idazteko. Haien artean bikote gazte bat zegoen, oporrak Euskal Herrian igarotzen ari zena. Aita Santua nora eta oporretan hara (edo inguru hartara) joaten zirela azaldu zidaten. “Zergatik?”, galdetu nien. Eta beren pasioa, beren bihotzeko deiaren sakontasuna transmititu nahi izan zidaten. Orduan ere iruditu zitzaidan uste zutela haientzat hain begi bistakoa, naturala eta sakona zen sentimendua adieraztea nahikoa zela besteok ere konbentzitzeko edo konbertitzeko.

Haien beroak ez ninduen kutsatu, eta berdin hotz jarraitu nuen. Igandean manifestazioan hain alai ikusi nituenek ere ez naute iritziz aldarazi. Baina ohartu nintzen Euskal Herriaz deus ez dakien bati Euskal Herriarekiko eta euskararekiko atxikimendua azaltzean, naturaltasuna, pasioa edota bihotzetik heldu den zerbait aipatzen banion, parekoa berdin-berdin hotz geldi zitekeela.

31 eskutik

Eneko Bidegain

Duela zenbait egun, blog honetako artikulu baten erantzunean, Juan Luis Zabalak “nago”-ren gehiegizko erabileraz idatzi zuen iruzkinetik atera dut gaurko gaia. Ustezko kasuak aipatzeko modu anitz daukagu, eta denak ez dira guztiz baliokideak. Hemen argitu nahi nuke etxean nola erabiltzen ditugun kasu horiek. Ñabardurak dira, ttipi-ttipiak maiz, baina bakoitzak badu bere funtzio zehatza.

1. Nago Jon eta Maider ez ote dabiltzan batera.
Kasu honetan, nire buruari galdera egiten diot, zerbaitegatik-edo iruditu zaidalako batera dabiltzala.

9. (BN-lab, S ap. Gte Erd; Dv). Preguntarse. (Usado generalmente en pimera persona). “Nago hori ez ote den ama (BN-lab), nago othe diren (S), nago zuzenean naizenez (BN-lab), nago ama othe denez (S)” Gte Erd 303.

2. Uste dut/nik uste Jon eta Maider batera dabiltzala.
Kasu honetan ez da galdera, ustea baizik. Uste sendoa izan daiteke edo ez. Holako zerbait errateko, oinarri bat behar da, ontsalaz.

3. Iruditzen zait Jon eta Maider batera dabiltzala.

View original post 371 more words

Estatistikak eta lurraldetasuna

Hego Euskal Herrian, eta uste dut are gehiago Euskal Autonomia Erkidegoan, estatistikak maiz ateratzen dira, gisa orotakoak. Eta datu horiek albiste iturri bihurtzen dira gure hedabideetan. Aski adierazgarria egin zaizkit errepide istripuetako hildakoei buruz atera diren zenbakien azalpenak. Hona zertaz ohartu den Urtzi Urrutikoetxea:

@urtziurruti: #EspainiaalaEH Deia: víctimas de tráfico descienden http://t.co/9nVjjW2S Berria: 104 hil dira, 2011n baino 16 gehiago. http://t.co/eB0QXtPD

Auto istripuetako hildakoei buruzko hainbat albiste atera ziren joan den astean, batzuek EAEko datuak eman zituzten bakarrik, beste batzuek Nafarroakoak ere gehitu zituzten. Argi da emaitza guztiz desberdina zela, EAEko kopuruak kontuan hartuta hildako kopuruak doi bat behera egin duelako. Berria-k eman zenbakiak kontuan hartuta, aldiz, 2011n baino hamasei gehiago hil ziren iaz.

Lurraldetasun ikuspegiaren araberako ariketa egiten dute hedabideek, eta kontzientzia nazionala dutenak ahalegintzen dira Euskal Herri osoko datuak ematera. Kasu, ordea. Berria-ren izenburuak ez du zehazten datuak nongoak diren: ondorioz, pentsa dezakegu Euskal Herri osokoak direla. Baina ez. Hego Euskal Herrikoak baizik ez dira. Hori, izenburuan bertan zehaztu beharko zen; argi dena da, beti daudela zailtasunak Ipar Euskal Herriko datuak lortzeko, Ipar Euskal Herriak berezko ezagupenik ez duenez, ez daukalako estatistikak egiten dituen zentrorik (baina erakunde berezi batek ere ez luke bermatuko hainbeste estatistika ateratzea, estatistika asko edo gutxi egitea, erakunde bakoitzaren politikaren araberakoa delako). Ondorioz, hedabide nazionaletako kazetarientzat beti izaten da buru-haustea Euskal Herri osoko emaitzak lortzea: lan handia eskatzen du, eta maiz, emaitzarik ezin da lortu, ez dagoelako halako daturik Iparraldean. Errepide istripuenak aterabide errazagoa izan dezake, dena den. Azpimarratzekoa eta txalotzekoa da, Berria egunkariak betidanik egin izan duen indarra Euskal Herri osoko datuak lortzeko. Bestalde, eskertu behar da ere Gaindegia-k egiten duen lan baliosa.

Istripuei buruzko artikuluaren azpitituluan zehazten da zenbat diren “Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan” hildakoak eta zenbat diren Nafarroan hildakoak. Eta horrekin beste kezka bat sortzen zait, joan den astean ere antzeko banaketa bat ikusi nuelako egunkari bereko beste erreportaje bateko grafikoetan. EAE izendapena ez erabiltzeko hautuak ez luke baimendu behar zenbaki bat “Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa” multzo bakarrean sartzea eta beste zenbaki bat “Nafarroa”-n, azken finean, onartu nahi ez den lurralde banaketa onartzea baitakar horrek. Edo datuak herrialdez herrialde ematen dira, edo Euskal Herriko datuak ematen dira.

Arazoa da, gehienetan, Iparraldeko datuak falta direla. Nola egokitu egoera horretara? Batzuetan, estimazio batzuk egin daitezke (kontuan hartuta Euskal Herriko biztanleen %10 Ipar Euskal Herrian bizi dela). Beste batzuetan, aztertu beharko litzateke ea zenbakiak zenbateraino diren garrantzitsuak edo adierazgarriak izenburuetan ezartzeko edo azpimarratzeko. Eta azken aukera gisa, “Hego Euskal Herrian” jarri.