Kontsentsuak eta zatiketak, politikan eta kulturan

Azkenaldian badago eztabaida bat twitterren (Beñat Sarasolaren eta Aitor Sarriegiren artean, hasieran) hasi eta prentsan (Juan Luis Zabalaren erreportajea, besteak beste) eta blogetan garatu dena gerora, bertsolari/idazle gaiaren inguruan. Azkenik, kontsentsuaren eremura ekarri du eztabaida Gorka Bereziartuak, kulturan zentratuz. Gogoeta hori, politika arlora eramango dut orain, gero kulturara itzultzeko. Kontsentsuaren edo adostasunaren inguruan, politikan, muturreko bi jarrera badaude, mugimendu abertzalean bederen (Ipar Euskal Herriko adibideak dauzkat buruan bereziki). Azken hamarkadetan zehar izan dira zatiketak, batasunak, berriro zatiketak, eta berriro batasunak. Fase bakoitzean badaude alergia batzuk.

Zatiketa garaietan beti agertzen dira batzuk, denen gainetik baleude bezala, zatiketak guztiz arbuiatuz eta batasunerako deiak eginez, nahiz eta zatiketaren muinean desadostasun sendoak eta, epe motzean bederen, gainditzeko zailak izan. Orduan gaitzesten dituzte “alderdikeriak” eta goraipatzen “herria”, politika hori baino anitzez konplexuagoa dela ahantziz.

Batasun garaietan (adibidez Abertzaleen Batasuna egituratzean, Euskal Herria Bai garatzean), ordea, beti badira prozesu horiek begi txarrez edo mesfidantzaz ikusten dituztenak. “Zertarako behar da batasuna egin, zergatik ukatu desadostasunak, baldin badaude?”. Eta eztabaida horietatik ateratzen dira istorio zaharrak, programa politikoetako ñabardurak azpimarratzen dira, alderdi bakarraren mamua astintzen da eta abar. Politika ideien konfrontazioa dela eta iritzi batzuk bateraezinak direla diote, baitezpada batasuna bilatu nahi izatea iritzi aberastasunari uko egitea balitz bezala.

Politikan, ordea, ezin zaio eztabaidari uko egin, elkarrengandik hurbil edo urrun dauden hainbat programa eta proiektu politikoren arteko desberdintasunak direlako politikaren muina. Hori interes “orokorrago” batzuen izenean ezkutatzea edo desadostasunei uko egin nahi izatea, baitezpadako kontsentsua lehenetsiz, inuzentea izatea da. Baina politikaren beste muina desberdinen arteko akordioak egitean oinarritzen dela ukatzea ere ez da anitzez hobea. Erakunde bat gobernatzeko, edo kontra-botere eraginkorra antolatzeko, akordioen bidea da normalena. Eta horretarako, hautsi-mautsiak egiten dira, adostasunak bilatzen dira, desadostasunak armairu batean uzten dira, lehertzen diren arte.

Proiektu politiko kontrajarrien, eztabaidaren eta akordioen etengabeko oreka bat da politika. Eta plaza publikoan ikusten duguna baino anitzez korapilatsuagoa eta konplexuagoa da. Adibidez, Gipuzkoako Foru Aldundiaren ingurumen arloan egun hauetan Aitziber Saroberen eta Jon Peli Urigenen izan den eztabaida izotz-mendiaren ageriko zatia baizik ez da. Ez dut erran nahi dena publikoki zabaldu behar dela, baina eztabaida politikoen gardentasun faltaz hitz egin nahi nuke.

Plaza publikoan (prentsan bereziki) agertzen den eztabaida politikoa, antzerki baten gidoia zorrotz betetzen duten alderdi politiko eta erakundeetako ordezkarien erretorika edo komunikazio ongi definituetara mugatzen da. Eztabaida politiko errepikakor, aspergarri eta pobre horrek sortzen duen aparra harrotzeko ordez, uste dut denentzat anitzez interesgarriagoa litzatekeela gaiak gehiago sakontzea eta naturaltasunez hartzea alderdi baten barneko eztabaidak.

Alabaina, gorago aipatutako muturreko bi jarrerez aparte, nahiko onartuta badago ere politika alderdika antolatzen dela eta alderdien arteko desadostasunak eta kalapitak politikaren parte direla, alderdi politikoen barneko tendentzia desberdinei buruzko informaziorik edo eztabaidarik ez da maiz ateratzen plaza publikora eta prentsara. Are gehiago, gaizki ikusia da alderdi baten barneko eztabaidak publiko egitea: etxeko sua etxeko hautsekin estali behar omen da.

Niri, ordea, guztiz naturala iruditzen zait alderdi batean iritzi edo tendentzia bat baino gehiago izatea, eta ez zait gaizki iruditzen tendentzia horiei buruz gardentasun gehiagoz komunikatzea eta alderdietako zenbait eztabaida edo gogoeta fase publiko egitea. Horrela, prentsako politika sailak berak ere aberasgarriagoak izango lirateke. Are gehiago, ez zait sanoa iruditzen alderdi bateko zuzendaritza berritzerakoan, hautagaitza bat baino gehiago dagoenean, alderdiaren barnean zatiketa giroa edo zatiketa arriskua ikusteko joera. Normalena izan behar litzateke hautagai bat baino gehiago izatea alderdi bateko zuzendaritzarako, eta anormala, aldiz, alderdi barneko kohesioa baitezpada erakutsi nahi izateko obsesio hori.

Politika, alderdika antolatua badago ere eta alderdiak ildo politikoek eta ideologiek definitzen badituzte ere, ez da hain sinplea: eremu konplexua eta aberatsa da. Kultura are konplexuagoa eta aberatsagoa da. Ez dago, alderdi politikoak dauden gisan, “alderdi kulturalik”. Politikan multzoak aski erraz identifikatu daitezkeen moduan, kulturan ezin dira modu berean hesitu multzoak. Sortuko kide bat ez daiteke EAJko kide izan aldi berean. Eta kide batek alderdia uzten badu, dibortzioa erabatekoa da. Politikan alderdi baino anitzez kolore gehiago dagoela erranik, kulturan are kolore gehiago dagoela uste dut, eta kolore horien arteko konbinaketak politikan baino anitzez gehiago. Politika hesiz inguratutako pentzez osatuta dagoen eremua den bezala, kultura hesirik gabeko eremu zabala da. Politikan, ardiak ezin dira pasatu pentze batetik bestera. Kulturan, libre daude, multzoen arteko mugak anitzez lausoagoak dira, batzuek, beharbada, mugak garbiago ikusten badituzte ere (multzorik baldin bada): izan daiteke aldi berean bertsolari eta idazle, literaturazale eta bertsozale, Hollywood-eko produkzio bat gustura ikusi eta Atalante zinemara joatean atsegin hartu. Diziplinen arteko zubiak eta elkarlanak ere ez dira eskas. Lausotasun horrek ez du erran nahi denak ados egon behar direnik eta ez dagoenik eztabaidarik: kulturan ere bada anitz eztabaida, desadostasunak atera daitezke, polemikak sortu… Baina eztabaidatzeko beste modu batzuk dira, beste helburu batzuk dituzte, ageriko eztabaida politikoak baino aberasgarriagoak dira gehienetan, eta hala segitu behar du nire ustez.

Advertisements

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s