Ikur bat

(Berria-n argitaratua)

Sukaldeetan, saltegietan eta propagandetan ikusten diren izen handiko marketariko bat Euskal Herrikoa izateak ematen zuen halako harrotasun bat: Euskal Herrian ere badakigu frigorifikoak, labeak edo beste etxetresnak egiten eta kanpoan saltzen. Marka ezagun bat ekoizten duen enpresa kooperatiba izatea ere harrotasun iturri da, ez baita ohiko egitura; are gutxiago enpresa handien kasuan. Kooperatibak berak enpresa txiki edo ertainak direlakoan, balentria gisa hartu izan da kooperatiba batek hedapen hori lortzea.

Harriduraz edota mirespenez begiratu izan zaio Euskal Herriko kooperatiba mugimenduari, Euskal Herritik eta kanpotik. Eta horren ikur bat da Fagor. Ikur bat Euskal Herriko industrian, ikur bat kooperatibismoaren munduan eta ikur handi bat, nola ez, Debagoiena ibarrean.

Arrasate eta inguruko herrietako paisaiaren parte da Fagor, lantegiak ezker-eskuin baitauzka, eta Fagorren logoa non-nahi ageri baita, Anboto eta Udalatx begira dauzkala. Azken hilabete luzeetan zabaldua zen kezka eta beldurra, lurrikara baten gisan lehertu da aste honetan. Egunkarietako azaletan agertzeak drama «ofizializatu» du, barneak iluntzen ditu, sabelean eta bularraldean dardarak eragiten ditu. Fagor taldearen etxe nagusia, Fagor Etxetresna arrisku larrian dago, eta 1.800 bazkide (hainbat kasutan familia bereko kide bat baino gehiago) lana eta, beharbada, jarri zuten kapitala galtzekotan. Kapitala, Debagoieneko beste lagun andana batek ere jarri zuen. Haiek ere pairatuko dituzte ondorio ekonomikoak.

Ondorio ekonomiko larriak izanen dira Mondragon taldearentzat, Debagoienarentzat eta baita Euskal Herriarentzat ere. Itxaropena ez da galdu behar hala ere: hamarkadetan erakutsi den dinamismoak, elkartasunak eta lidergoak trantze txar hori gibelean uzteko eta bide berriak urratzeko gaitasuna izanen ahal du!

Ostalariak eta euskaldunak

(Berria-n argitaratua)

Lapurdi kostaldeko jatetxe batera joan ginen. Zerbitzaria ez zen euskalduna, eta frantsesez zerrendatu nion jateko eskatu nahi genuena. Gure artean euskaraz entzun gintuen, eta segidan gazteleraz galdetu zuen edateko zer nahi genuen. Hori behin baino gehiagotan gertatzen zait, eta ez niri bakarrik. Begietatik tximistak ateratzen zaizkit halakoetan.

Badakit zerbitzaria, bere ustez, ongi beharrez hasi zela gazteleraz. Alta, nik uste frantsesa hark gaztelera baino hobeki mintzo dudan. Mintzen nauena ez da iruditu zitzaiola frantsesez ez naizela trebe, baizik eta zerbitzariaren ustez euskaraz mintzo diren guztiak, de facto, Hegoaldekoak direla, eta euskaldun lapurtarrik ez dela existitzen. Haur denboran, euskaraz entzun orduko, galdetzen ziguten ea espainolak ginen. Gauzak ez dira anitz aldatu geroztik, itxura guztien arabera. Egia da Lapurdi franko erdaldundua dela, baina euskaldunak ez gara hain gutxi ere!

Nafarroa Behereko bikote bat Hegoaldeko jatetxe batera joan zen. Lehenbiziko zerbitzaria erdalduna zen, eta bikoteak gazteleraz hitz egin zion. Bigarren zerbitzari bat joan zitzaien gero, karta frantsesez ere bazutela zehaztuz. Itxura guztien arabera, azentutik ohartu ziren ez zirela Hegoaldekoak. Bikotea denboraren buruan ohartu zen bigarren zerbitzari hura euskalduna zela. Nahiz eta bikotea elkarrekin euskaraz mintzo zen, zerbitzariak berdin jarraitu zuen. Ipar Euskal Herrian ez bide da euskaldunik zerbitzari haren iritziz…

Frantsesek ukatzen digute gure euskaltasuna, baina are mingarriagoa da euskaldunek berek ere ukatzen digutenean. Zein da arazoa? Ez dutela bista ona ala ez garela aski ikusgarriak? Eta bigarren arrazoia bada, zergatik? Eta nola bihurtu ikusgarriago? Hobe erantzunaren bila abiatzea, negarrez aritzea baino.

Ikurrina, nondik ikusten den

(Berria-n argitaratua)

Batzuek ez dute ikusi nahi Nafarroako Herriko Etxeetan. Beste batzuentzat onartezina da atariko tapiz moduan saltzea. Edo hondartzako oihal gisa. Uda honetan ikurrinak mindu ditu batzuk eta besteak, eta funtsean, haien minek oinarri bera daukate: ikurrinak sinbolizatzen duena, euskal nazioa. Iruñeko Udaletxe plazan beste edozein bandera onartzen duten bitartean ikurrina bortizki ukatzearekin zabaldu nahi duten mezua da Nafarroa ez dela Euskal Herria. Azken urteetan, ikurrina bihurtu da EAEko bandera instituzionala, eta horretara murriztu nahi dute Espainiako erakundeek, UPNk eta PSNk.

Ipar Euskal Herriko saltegietan, aldiz, oroigarri gisa saltzen dute, gisa orotako euskarrietan. Herriko Etxe andana batean ere ezartzen dute. Horren gibelean ez dago aldarrikapen politikorik; haien xedea ez da turistei eta gainerako erosleei adieraztea Euskal Herria nazio bat dela eta estatu izan behar duela. Haientzat, hala ere, lurralde baten eta nortasun baten ikur bat da. Ikur horri ematen zaion karga, besterik da.

Bandera horren izenean batzuek isuri duten odola aipatuz, ikurrinaren itxurako alfonbran oinak lehortzea «duintasuna» urratzea dela iruditu zaielako, elkarretaratzea egin nahi zuten saltegi baten aitzinean. Beste bandera anitzen izenean ere isuri izan da odola munduan, eta bandera haiek ere erabiltzen dira alfonbra eta hondartzako oihal gisa, eta ez da ezer gertatzen. Joera horiei hitz horiekin erantzunez, nago ez ote den ikurrina sakratuegi egiten, aditzera emanez proiektu abertzalearekin bat egiten dutenek baizik ez dezaketela erabil.

Azken hamarkadetan bidea egin du, anitzek bere egin dute, gisa batera edo bestera. Ez naiz bereziki bandera zalea, baina nahiago dut sobera ikurrin ikusi saltegietan, Nafarroan bakar bat ere ez ikusi baino.

Goizeko 7ak… non?

(Berria-n argitaratua)

Espainiako Kongresuak ordularia ordu batez gibelatzea propasatuko dio Espainiako Gobernuari. Horrela, Erresuma Batua, Irlanda, Portugal, Maroko eta Aljeriako tenore bera izango lukete. Funtsean, ordu eremuen mapari so eginez gero, hori litzateke logikoena. Frantzia geldituko litzateke egoera berezi batean, bere meridianoko estatuekiko ordu bateko aurrerapenarekin.

Oraingo tenorea Hitlerri eta Francori zor badiegu ere, Espainian Bigarren Mundu Gerra aitzineko ordura itzultzeak eragin berezia izanen du Euskal Herrian: zatiketa administratiboarekin aski ez zela, orain ordu desberdina ukanen genuke Iparraldean eta Hegoaldean.

Ez dut irudikatu nahi zenbat gaizki ulertze eta buruhauste sortuko lituzkeen egoera horrek, ekitaldien orduak ezagutarazteko, hitzorduak finkatzeko… Bertso saioa 17:00etan Hendaian iragarri eta zenbat joango dira bertso saioa hasi baino ordu bat geroago? Nongo orduan aterako da topoa Hendaiatik? Zein tenoretan izanen da prime time-a ETBn? 22:00etan, orain arte bezala? Beraz, Iparraldeko 23:00etan? Zein izanen da Euskadi Irratiko sintonia? «Goizeko zazpiak dira… Albisteak» ala «Goizeko zazpiak dira Hegoaldean eta goizeko zortziak dira Iparraldean… Albisteak»?

Umorerako gaia dela dirudi. Baina mingarria da, are gehiago zatituko baikaitu, Frantziak ere ordua aldatzea erabakitzen ez badu bederen. Erregularki kritikatzen da euroa, baina euroak badu bertute bat: Euskal Herri osoan diru berarekin gabiltzala. Aldaketa ikaragarria izan zen sakelan pezetak eta liberak nahasirik ibiltzen ginenentzat. Gure arteko zatiketaren ardatzetariko bat eta eguneroko desberdintasun bat erori zen. Ordua ere eguneroko kontu bat da. Ez dakit Madrilgo Kongresuko diputatu abertzaleak horretaz ohartu diren, proposamena babestea edo ez oztopatzea iragarri dutenean.